lat 22 1 wpis dla sprawdzanej frazy

Wiersze

  • Dawni królowie tej ziemi
    Władysław Bełza
     
     
    WSTĘP

    Spojrz na twe dzieje, małe pacholę,
    Spojrz na twą przeszłość odwieczną,
    A duma błyśnie na twojem czole,
    Jakąś jasnością słoneczną.

    Wzrok się twój dziwnym blaskiem rozświeci,
    Myśl spoważnieje od młodu,
    Gdy długi szereg zgasłych stuleci,
    I chwałę ujrzysz narodu!

    Jakież to czasy, jacy rycerze,
    Z wieków wychylą się toni:
    Zaszumią skrzydła, zagrzmią puklerze,
    I stara szabla zadzwoni.

    Ujrzysz twych królów na złotym tronie,
    Zdobnych we wszystkie zaszczyty;
    Nad twoją głową sztandar powionie,
    Chwałą Grunwaldu okryty!

    A kędy zwrócisz oczęta modre,
    Kędy wytężysz źrenice:
    Tu po Dniepr siny, a tam po Odrę,
    Ujrzysz twych krajów granice.

    A gdy ku ziemi nakłonisz ucho,
    To cały spłoniesz w zachwycie,
    Gdy ona szeptać zacznie ci głucho,
    O dawnym, świetnym swym bycie.

    Gdy w twych olśnionych oczach rozwinie,
    Tych mężów szereg wspaniały,
    Co pracowali dla niej jedynie,
    Dla jej wielkości i chwały.

    Ona nauczy, ona ci powie,
    Jak czcić te czasy minione,
    W których Piastowi dwaj aniołowie,
    Z rąk bożych dali koronę;

    W których Lech mężny, król siwobrody,
    Przez dzielne wsławił się ramię,
    Co trzebił puszcze, budował grody,
    I orła dał nam za znamię;

    I w których postać Wandy królewny,
    Jak promień gwiazdy lśni złotej,
    Źe dotąd jeszcze w legendzie rzewnej,
    Naród wysławia jej cnoty.

    Takie to dzieje, takie przykłady,
    Są twoją dawną spuścizną:
    Te Lechy, Piasty, — to twe naddziady,
    A kraj ten — jest twą Ojczyzną!

    A któreż dziecko nie będzie rade,
    Ujrzeć swą matkę jedyną?
    Więc miłość Polski na pierś ci kładę,
    Jak twój talizman, dziecino!

    Patrz, miłość owa, co budzi dreszcze,
    I w młode puka serduszko,
    Zrodziła takie męże i wieszcze,
    Jak nasz Mickiewicz, Kościuszko.

    Ona wydała wielkich hetmanów,
    I mężów sławnych bez liku,
    Takich Czarnieckich, Czackich, Rejtanów,
    Śniadeckich przy Koperniku.

    Niechże ten promień świętej miłości,
    Który przyświecał tak wielu,
    I twemu życiu drogę uprości,
    I niech cię wiedzie do celu!

    MIECZYSŁAW I
    urodz. 931 - zm. 992, panował lat 31

    Syn Ziemomysła a prawnuk Piasta,
    Na polskim tronie zasiada;
    Wznosi świątynie, buduje miasta,
    Liczne biskupstwa zakłada.
    Kraj swój oświeca w Chrystusa wierze;
    I siłą swego oręża,
    Walczy z Niemcami, Brandenburg bierze,
    Dzikich Lutyków zwycięża.

    BOLESŁAW I CHROBRY
    urodz. 967 - zm. 1025, panował lat 33

    Bolesław Chrobry dzieło ojcowe,
    Chlubnie do końca prowadzi.
    Dwakroć Kijowian gromi na głowę,
    Z Pomorzem kończy najgładziej.
    Graniczne słupy od rzeki Sali
    Po Dniepru stawia aż tonie;
    Pierwszy to z władców, co najwspanialej,
    W królewskiej błyszczy koronie.

    MIECZYSŁAW II GNUŚNY
    urodz. 990 - zm. 1034, panował lat 9
    Ale co ojciec zdobył orężem,
    To syn roztrwonił zgnuśniały.
    Ryxa, niemkini, włada nad mężem,
    Grabi monarszy skarb cały.
    Brzetysław Kraków, Konrad Morawy
    Najeżdża, ogniem pustoszy...
    W kraju bój kipi zajadły, krwawy,
    Ale któż wrogów wypłoszy?
    KAZIMIERZ I ODNOWICIEL
    urodz. 1016 - zm. 1058, panował lat 18
    Chyba ty królu, Odnowicielem
    Od twego ludu nazwany,
    Chyba ty będziesz pocieszycielem,
    I krwawe zgoisz nam rany!
    Jakoż pod sterem króla Kaźmierza,
    Ojczysta krzepi się nawa:
    Wnet on Prusaków najazd uśmierza,
    I tłumi bunty Masława.

    BOLESŁAW II ŚMIAŁY
    urodz. 1041 - zm. 1081, panował lat 22

    Chwałą pradziada Bolesław owian,
    Dzielnie swe rządy poczyna;
    Odpiera Czechów, gromi Kijowian,
    Nad Cisą bije Węgrzyna.
    Lecz krwią biskupa splamiwszy dłonie,
    Wziął kij pielgrzymi w ramiona,
    I na pokucie, w dalekiej stronie,
    W osamotnieniu gdzieś kona.

    WŁADYSŁAW I HERMAN
    urodz. 1043 - zm. 1102, panował lat 21

    Odtąd się w Polsce naszej źle dzieje,
    W kraju chce władać najlichszy.
    Syn króla, Zbigniew, bezprawia sieje,
    I przeciw ojcu wciąż wichrzy.
    Węgrzy panują w murach Krakowa,
    Rusin w granice się wdziera...
    W kraju wre smutna walka domowa,
    Wśród której Herman umiera.

    BOLESŁAW III KRZYWOUSTY
    urodz. 1085 - zm. 1139, panował lat 37

    Ster panowania w żelazne dłonie,
    Po śmierci ojca syn bierze,
    Ale nie myśląc gnuśnieć na tronie,
    Poczyna jako rycerze.
    Hardych Pomorzan gromi swywole,
    Przy Ujściu bije Prusaków,
    Krwią Niemców bujnie skrapia Psie pole,
    I szerzy sławę Polaków.

    WŁADYSŁAW II
    urodz. 1104 - zm. 1159, panował lat 9

    Już Krzywousty zamknął powieki,
    Syt ziemskiej sławy i czynów;
    Ale zostawił kraj bez opieki,
    Dzieląc go między swych synów.
    Pierwszy z nich berło ujął w prawicę
    Władysław, prawem starszyzny;
    Lecz gdy na braci godził dzielnice,
    Został wygnany z ojczyzny.

    BOLESŁAW IV KĘDZIERZAWY
    urodz. 1127 - zm. 1173, panował lat 25
    Po nim panował Bolesław czwarty,
    Opiekun młodszych swych braci;
    Lecz kraj na cztery części rozdarty,
    Coraz to dawną moc traci.
    A gdy z zachodu Niemiec zdradliwy,
    Z północy Prusak nań godzi:
    Bujnie się polskie skąpały niwy,
    W łez i krwi strasznej powodzi.
    KAZIMIERZ II SPRAWIEDLIWY
    urodz. 1128 - zm. 1194, panował lat 15
    Kto sprawiedliwość ludom wymierza,
    Ten dobroczyńcą na ziemi;
    A słusznie takim lud Kazimierza
    Okrzyknął usty wdzięcznemu
    On ze starszyzną radził w Łęczycy,
    Jak wzmocnić ziemię Piastową;
    To też pod sterem jego prawicy,
    Kraj biedny odżył na nowo.

    MIECZYSŁAW III STARY
    urodz. 1131 - zm. 1202, panował lat 10
    Trzeci to z synów Krzywoustego,
    Co tron ojcowski posiadał,
    Lecz się odwrócił naród od niego,
    Bo mściwą ręką mu władał.
    Aż za bezprawia z tronu wygnany,
    Resztę dni spędził w ukryciu,
    Gdzie od nikogo nieżałowany,
    Umarł po długiem swem życiu.
    WŁADYSŁAW III LASKONOGI
    urodz. 1168 - zm. 1231, panował lat 3
    Po jego śmierci Władysław trzeci,
    Co Laskonogim go zwano,
    Przelotnym blaskiem na tronie świeci,
    Nim go Leszkowi oddano.
    Lecz w Polskę nowy grom znów uderzy,
    I w wir ją nieszczęść porywa:
    Oto Kniaź Roman od pnia macierzy,
    Ruś nam Czerwoną odrywa.

    LESZEK BIAŁY
    urodz. 1188 - zm.1227, panował lat 22
    Wreszcie nad Polską naczelna władza,
    W ręce się Leszka dostaje;
    Leszek Krzyżaków do niej sprowadza,
    Bratu Mazowsze oddaje.
    Prusak z Jadźwingiem sieją mord krwawy,
    Świętopełk knuje bunt skryty;
    A gdy król zwołał zjazd do Gąsawy,
    Został tam w łaźni zabity.
    BOLESŁAW V WSTYDLIWY
    urodz. 1221 - zm. 1279, panował lat 52
    Po śmierci Leszka, syn małoletni,
    W szóstem zawładnął już lecie;
    Lecz czyż książęce berło uświetni,
    Mąż niedorosły lub dziecię?
    Na kraj wpadają dzicy Mongoli,
    Straszną go niszcząc nawałą...
    Próżno nam Kinga wnosi skarb w soli,
    Ody chleba w Polsce niestało.

    LESZEK CZARNY
    urodz. 1250 - zm. 1289, panował lat 10
    Od kruczych włosów nazwany Czarnym,
    Mąż dzielnej ręki i woli,
    Daremnie pała ogniem ofiarnym,
    By kraj podźwignąć z niedoli.
    Znosi Jadźwingów; lecz z innej strony,
    Straszliwa klęska nam grozi:
    Oto znów Tatar puszcza zagony,
    I krocie dziewic uwozi.
    PRZEMYSŁAW
    urodz. 1257 - zm. 1296, panował miesięcy 7
    Po śmierci Leszka, co zmarł bezdzietnie,
    Przemysław dzielny zasiada;
    Możeby Polsce panował świetnie,
    Niestety, krótko zbyt włada.
    Bo Brandenburczyk śmierć mu w Rogoźnie
    Zgotował nagłą i srogą,
    I znów po kraju wiatr powiał groźnie,
    I burzę przygnał złowrogą.

    WACŁAW
    urodz. 1272 - zm. 1306, panował lat 5
    Chociaż Czech z rodu, lecz Niemiec z ducha,
    Z obcej wziął berło poręki;
    Czyż on zrozumie, czyż on wysłucha,
    Bolę narodu i jęki?
    W swej „Złotej Pradze" chętnie przebywa,
    Gdzie końca swoich dni dożył,
    A kraj Łokietka z płaczem przyzywa,
    By kres niedoli położył
    WŁADYSŁAW ŁOKIETEK
    urodz. 1260 - zm. 1333, panował lat 31
    Wacław umiera. — Po jego śmierci,
    Łokietek w Polsce znów staje;
    A kraj rozdarty walką na ćwierci,
    Chętnie koronę mu daje.
    Łokietek dzielnie i mądrze włada,
    Gromi niewdzięcznych Krzyżaków;
    Za jego życia Szląsko odpada,
    Lecz zato wraca nam Kraków.

    KAZIMIERZ WIELKI
    urodz. 1310 - zm. 1370, panował lat 37
    Król ten był królem chłopków nazwany,
    I stąd urosła dlań sława;
    Zostawił cały kraj murowany,
    I mądre nadał mu prawa.
    Biedni tułacze wśród obcych ludów,
    Żydzi, z ufnością doń biega.
    I słusznie naród za tyle trudów,
    Nadał mu tytuł Wielkiego.
    LUDWIK WĘGIERSKI
    urodz. 1326 - zm. 1382, panował lat 12
    Nie sercem ojca, ale ojczyma,
    Rządził król obcy w ojczyźnie;
    Bo z rodu Piastów nikogo niema,
    Coby wziął berło w spuściźnie.
    Lecz Bóg nam zato dał w jego córze,
    Zapomnieć długą niedolę:
    Ona jak anioł w ziemskiej purpurze,
    Błysnęła na tym padole.

    JADWIGA
    urodz.1371 - zm. 1399, panowała samodzielnie lat 2
    Błogosławiona bądź, o królowo,
    Po wszystkie wieki i czasy!
    Tyś Litwie wniosła zbawienia słowo,
    W jej dzikie puszcze i lasy.
    Za twoją sprawą polskie orlęta,
    Odtąd z „Pogonią" szły społem:
    W naszej pamięci tyś zawsze święta,
    Tyś Polski stróżem aniołem!
    WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO
    urodz. 1348 - zm. 1434, panował lat 48
    Litewski książę w murach Krakowa,
    Z Jadwigą święty ślub bierze;
    Ale do pochwy miecza nie chowa,
    Bo tak nie czynią rycerze.
    Owszem, gdy Krzyżak w polskiej krainie,
    Zabory szerzyć chciał nowe:
    Król na Grunwaldu wielkiej równinie,
    Zbił hardych mnichów na głowę.

    WŁADYSŁAW WARNEŃCZYK
    urodz. 1424 - zm. 1444, panował lat 10
    Młody królewicz w dziesiątem lecie,
    Polsce i Węgrom włodarzy,
    A chociaż z wieku jeszcze on dziecię,
    Lecz męskość bije mu z twarzy.
    I może wzrósłby na bohatera,
    Błysnął orężem zwycięskim...
    Niestety! nazbyt wcześnie umiera,
    Pod Warną, skonem męczeńskim.
    KAZIMIERZ JAGIELLOŃCZYK
    urodz. 1427 - zm. 1492, panował lat 45
    Prawego serca i światłej rady,
    Ojczyzna miała w nim syna;
    Rychło on odkrył Krzyżaków zdrady,
    Których do hołdu nagina.
    I władał mądrze, wsparłszy ramiona,
    Na praw rozumnych puklerzu:
    Z jego też rodu, Litwa patrona,
    Ma w królewiczu Kaźmierzu.

    JAN OLBRACHT
    urodz. 1450 - zm. 1501, panował lat 9
    Pod Kopestrzyniem sławą okryty,
    Siadł Olbracht w polskiej koronie.
    Lecz wawrzyn młodą ręką uwity,
    Często blask traci na tronie.
    Dotąd przysłowie, trwa w polskiej mowie,
    Którem tak smutno on słynie:
    Ze za Olbrachta, zginęła szlachta,
    Po lasach, na Bukowinie.
    ALEKSANDER
    urodz. 1461 - zm. 1506, panował lat 5
    Znowu Tatarzyn wdarł się zdradziecko,
    Na Ruś Czerwoną i Litwę;
    Kniaź Michał Gliński ruszył pod Kiecko,
    I świetną stoczył z nim bitwę.
    Już król śmiertelne zalegał łoże,
    Gdy mu wieść ową przynoszą:
    „Zwycięstwo! wołał, dziękiż Ci Boże!
    Przynajmniej umrę z rozkoszą!"

    ZYGMUNT STARY
    urodz. 1467 -zm. 1548, panował lat 42
    Świetne to były dla Polski lata,
    Nazwane złotą epoką;
    Pod berłem króla rosła oświata,
    Kwitły nauki szeroko.
    I sławną była polska kraina,
    Z oświaty, bogactw i męstwa!
    Pytaj się Orszy i Obertyna,
    Jakie widziały zwycięstwa?!
    ZYGMUNT AUGUST
    urodz. 1520 - zm. 1572, panował lat 24
    Z krwi Jagiellonów król to ostatni,
    Co włada Polskiej krainie.
    Litwę i Polskę łączy w ślub bratni,
    Pamiętną unią w Lublinie.
    Zwycięską wojnę wiedzie z Moskalem,
    Od Prus hołd lenny odbiera;
    Poczem, z ogromnym narodu żalem,
    Zygmunt w Knyszynie umiera.

    HENRYK WALEZY
    panował w roku 1574 przez 7 miesięcy
    Wytworny panicz modnego dworu,
    W sarmackie dostał się kraje;
    Lecz w nich nie zastał tego poloru,
    Jaki francuski dwór daje.
    A chociaż znalazł dzielnych serc krocie,
    I prawic, co wrogów grzmocą:
    Przeniósł francuskie nad nie łakocie,
    I umknął z Polski precz, nocą.
    STEFAN BATORY
    urodz. 1533 - zm. 1586, panował lat 10
    Miecz nasz, co rdzewiał przez długie lata,
    Król Stefan z pochwy znów ruszy:
    Pod jego grzmotem legła U świata,
    Bramy Połocka i Suszy.
    Klucz swój oddały nam Wielkie-Łuki;
    A król syt zwycięstw i chwały,
    Wspierał oświatę i gmach nauki,
    Fundował w Wilnie wspaniały.

    ZYGMUNT III WAZA
    urodz. 1566 - zm. 1632, panował lat 45
    W Polsce znów partye wichrzą szalone,
    Po śmierci króla Stefana.
    Jedni Zygmunta trzymają stronę,
    A drudzy Maxymiliana.
    A choć Żółkiewscy i Chodkiewicze,
    Gromią Kozaków i Szweda:
    Czyż kraj rozjaśnić może oblicze,
    Gdy wewnątrz gorycz i bieda?
    WŁADYSŁAW IV
    urodz. 1595 - zm. 1648, panował lat 16
    Na piękne nasze ziemie sarmackie,
    Bije wciąż fala za falą;
    Pawluk podszczuwa bunty kozackie,
    Żupy wielickie się palą.
    A choć ojczyznę król nieszczęśliwą,
    Ratować siłą chce ducha:
    Gdzie za ogniwem pęka ogniwo,
    Tam już nie spoić łańcucha!

    JAN KAZIMIERZ
    urodz. 1609 - zm. 1642, panował lat 20
    Dni panowania Jana Kaźmierza,
    W dziejach wyryły się krwawo;
    Coraz to nowa klęska uderza,
    I chwieje ojczystą nawą.
    A król znękany ciągłemi klęski,
    Co biły w naród niesforny:
    Składa królewski wieniec męczeński,
    I w ciszy gaśnie klasztornej.
    MICHAŁ KORYBUT WIŚNIOWIECKI
    urodz. 1638 - zm. 1673, panował lat 5
    Na tron piastowski buta szlachecka,
    Wyniosła trwożne pacholę,
    Gdy nam trza było męża, nie dziecka,
    Coby ukrócił swywole,
    A władać temu, co tron wziął z płaczem,
    Za ciężka była to praca:
    I wnet haniebny akt pod Buczaczem,
    Naród od króla odwraca.

    JAN III SOBIESKI
    urodz. 1624 - zm. 1696, panował lat 22
    Długo prawicą hetmaniąc wprawną,
    Na berło zmienił buławę;
    Za niego Chocim, potem Żurawno,
    Zmyły buczacką niesławę.
    A kiedy Turczyn stanął pod Wiedniem,
    Grożąc Habsburgów koronie:
    Król Jan z rycerstwem gromi go przedniem,
    I wawrzyn wkłada na skronie.
    AUGUST II SAS
    urodz. 1670 - zm. 1733, panował lat 33
    Zasiadł na tronie elektor saski,
    Między Jagiełły i Piasty,
    A ziemię naszą własne niesnaski,
    I Karol szarpał dwunasty.
    Kraj, co już nosił rozkładu piętna,
    W bratnich się walkach rozprasza,
    A partya szwedzka, Sasom niechętna,
    Innego króla ogłasza.

    STANISŁAW LESZCZYŃSKI
    urodz. 1677 - zm. 1766, panował lat 4
    I wziął Leszczyński koronę krwawą,
    Lecz krótko zdobił nią skronie.
    Bo gdy Szwed przegrał bój pod Połtawą,
    August znów zasiadł na tronie.
    Król przetrwał mężnie ciosy i burze,
    Tak jak na mędrca przystało.
    A Bóg mu za to dał w jego córze,
    Swietniejszą cieszyć się chwałą.
    AUGUST III SAS
    urodz. 1696 - zm. 1763, panował lat 30
    Coraz to smutniej, coraz boleśniej,
    Do władzy pnie się, kto żyje.
    Brzmią dookoła hulaszcze pieśni,
    A naród pije i pije...
    I zatopiono wolność i wiarę,
    W dzikiej rozpuście, szkaradnie,
    Aż gdy ostatnią wzniósł naród czarę,
    Już krew kipiała w niej na dnie.

    STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI
    urodz. 1732 - zm.1798, panował lat 31
    Z dni tego króla, kochane dziecko!
    To zapamiętać ci warto:
    Że to za niego właśnie, zdradziecko,
    Ojczyznę twoją rozdarto.
    I znikła Polska z państw Europy,
    W trój rozszarpana niegodnie...
    A król pod dumnej carowej stopy,
    Złożył koronę swą w Grodnie.

    ZAKOŃCZENIE
    Dawni mocarze, władcy tej ziemi,
    Wśród mogilnego śpią chłodu;
    Księgi królewskie Bóg zamknął z niemi,
    Ale nie księgi narodu.
    Bo choć się trony w posadach chwieją,
    A berła kruszą, dziecino,
    Choć wszystko ginie z czasów koleją:
    Ale narody nie giną.
    I my snuć będziem wciąż życia wątek,
    Który na długo nam starczy;
    Tylko szukajmy w skarbcu pamiątek,
    Naszej nadziei i tarczy!